Xử lý nước sinh hoạt sau mưa lũ, ngập lụt: giếng, bể chứa và máy lọc
Sau mưa lũ, ngập lụt, đừng uống thẳng nước giếng, nước bể chứa hay nước ở vòi, kể cả khi nước trông trong. Cách xử lý nước sinh hoạt sau mưa lũ theo hướng dẫn của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) gồm bốn bước: thau rửa, làm trong, khử trùng và đun sôi trước khi uống. Máy lọc nước chỉ là biện pháp bổ sung, và nếu đã bị ngập thì cần được kiểm tra, thay lõi trước khi dùng lại.
Nội dung tóm tắt
Vì sao nước sinh hoạt sau mưa lũ không an toàn dù nhìn trong
Nước rút rồi, nhà còn đầy bùn. Người ta thường lo dọn dẹp trước, nước uống tính sau, và đó cũng là lúc một cốc nước nhìn trong dễ đánh lừa nhất.
Cục Phòng bệnh ghi nhận sau mưa lũ, nguồn nước thường bị nhiễm bẩn do chất thải từ cống rãnh, bùn đất, xác động vật chết lẫn vào nước sông, suối, ao hồ. Nguồn nước nhiễm bẩn tạo điều kiện cho vi khuẩn, vi-rút và ký sinh trùng phát triển, gây bệnh da, bệnh đường tiêu hóa (tiêu chảy, tả, thương hàn), bệnh mắt và bệnh phụ khoa do tắm nước bẩn. Xem thêm phòng tránh 9 bệnh thường gặp nhất qua đường nước.
Ngay cả giếng không bị nước lụt tràn vào và nước vẫn trong, TS.BS Phạm Quang Lộc khuyến cáo trên VOV vẫn phải khử khuẩn trước khi dùng. Ngày 20/09/2026, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) gửi công văn đến Sở Y tế 16 tỉnh, thành phố phía bắc và miền trung, trong đó có Hà Nội, sau bão số 4 và mưa lũ, đề nghị hướng dẫn người dân dùng nước sạch hoặc nước đã được xử lý để ăn uống và chế biến thực phẩm.
Xử lý nước sinh hoạt sau mưa lũ: bốn bước theo hướng dẫn của Bộ Y tế
Liều lượng dưới đây là của Cục Phòng bệnh. Nếu sản phẩm bạn mua ghi liều khác, hãy làm theo bao bì và hỏi cán bộ y tế địa phương.
| Bước | Việc làm | Liều lượng và thời gian |
|---|---|---|
| 1. Thau rửa | Giếng khơi: vét hết bùn, rửa thành và nền giếng, khơi thông nước ngập quanh giếng. Giếng khoan: tháo dây cao su hoặc ni lông bịt miệng giếng, cọ rửa vòi, cần và nền giếng, khơi thông cống rãnh quanh giếng | Giếng khoan: bơm hết nước đục, rồi bơm liên tục thêm 15 phút và bỏ nước đó trước khi dùng |
| 2. Làm trong | Dùng phèn chua hoặc lọc qua vải sạch | Xô, chum: 1 g phèn chua cho 20 L nước, lắng khoảng 30 phút rồi gạn lấy nước trong. Giếng khơi: 50 g/m³, tối đa 100 g/m³ nếu đục, thả gàu kéo lên xuống khoảng 10 lần rồi chờ 30 phút. Không có phèn: lọc qua vải cotton sạch, thay vải khi cặn nhiều |
| 3. Khử trùng | Cloramin B hoặc Aquatabs, chỉ khi nước đã trong | Viên Cloramin B 0,25 g: 1 viên cho 25 L. Viên Aquatabs 67 mg: 1 viên cho 20 L. Bột Cloramin B 27%: 3 g (khoảng 1/3 thìa canh) cho 300 L. Giếng khơi: 10-20 g Cloramin B cho 1 m³ tùy độ đục. Khuấy đều, đậy nắp, chờ 30 phút |
| 4. Đun sôi | Chỉ uống trực tiếp nước đã đun sôi, kể cả nước đã khử trùng | Nếu không có hóa chất, chỉ dùng nước đun sôi kỹ; theo VOV dẫn hướng dẫn của Cục Quản lý môi trường y tế, đun ít nhất 10 phút, và không ăn rau sống rửa bằng nước chưa khử trùng |
Nguồn: Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, 22/01/2026; riêng mức đun sôi 10 phút theo VOV.
Bốn lưu ý hay bị bỏ sót:
- Không khử trùng cùng lúc với đánh phèn. Phèn làm mất tác dụng khử trùng của clo, nên phải làm trong trước, lắng, rồi mới khử trùng.
- Mùi clo là dấu hiệu khử trùng có tác dụng. Nếu sau 30 phút không ngửi thấy mùi clo, Cục Phòng bệnh hướng dẫn cho thêm khoảng 1/3 thìa canh bột Cloramin B vào giếng. Nếu lỡ quá nhiều clo, mở nắp chờ thêm 30-60 phút cho bớt nồng. Xem thêm clo là gì.
- Mức clo dư. Cục Phòng bệnh nêu 0,3-0,5 mg/L cho nước giếng sau khử trùng, còn hướng dẫn đăng trên cổng thông tin Hà Tĩnh nêu 0,5-1,0 mg/L. Hai tài liệu khác nhau, nên hãy theo hướng dẫn của trạm y tế nơi bạn ở.
- Dùng chế phẩm có giấy đăng ký lưu hành còn hiệu lực. Nguồn nước cấp cho nhiều hộ hoặc tập thể phải do cán bộ y tế hướng dẫn, theo Cục Phòng bệnh.
Nếu nước ngập đục nhiều, hãy tìm hiểu thêm xử lý nước trầm tích và độ đục của nước.
An toàn điện trước khi bật máy bơm giếng
Trước khi nghĩ đến nước, hãy nghĩ đến điện. Hướng dẫn “What to Do After the Flood” của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) khuyến cáo chưa bật máy bơm giếng khi hệ thống điện từng ngập nước, cho đến khi thợ điện có chuyên môn kiểm tra dây dẫn, vì có nguy cơ giật điện. Ở Việt Nam, bơm giếng khoan, bơm tăng áp và các thiết bị lọc có điện cũng nên được kiểm tra trước khi cấp điện lại.
Nước bể chứa, téc mái sau ngập: thau rửa trước khi dùng lại
Theo Cục Quản lý môi trường y tế, như báo Dân trí dẫn lại, vùng ngập lụt cần thau rửa và khử trùng bể chứa, dụng cụ chứa nước ăn uống, sinh hoạt bằng chế phẩm đã được Bộ Y tế cấp giấy đăng ký lưu hành còn hiệu lực. Nước từ bể chưa thau rửa không nên dùng để uống hoặc nấu ăn.
Sau khi giếng hoặc bể đã khử trùng, các hướng dẫn ở Mỹ còn yêu cầu xả toàn bộ đường ống trong nhà, kể cả bình nước nóng (theo tài liệu của Đại học Florida). Với chung cư, trách nhiệm giữ vệ sinh bể và đường ống thuộc đơn vị sử dụng nước theo Thông tư 52/2024/TT-BYT; xem thêm bài về nước bể chứa chung cư.
Máy lọc nước sau ngập lụt: dùng tiếp hay thay lõi
Cục Phòng bệnh cho biết hộ gia đình có thể dùng thêm thiết bị lọc, nhưng hiệu quả phụ thuộc chất lượng nước đầu vào, công nghệ, tình trạng thiết bị và thời gian sử dụng. Nước đưa vào máy phải là nước đã làm trong, không dùng trực tiếp nước ao hồ, sông suối, kênh rạch để tránh bít tắc. Cục khuyến cáo chọn thiết bị đã được kiểm định, cấp phép và làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Về việc máy lọc đã tiếp xúc nước ngập, tôi chưa tìm thấy hướng dẫn riêng của Bộ Y tế Việt Nam. Các cơ quan y tế ở Mỹ nêu như sau, và có thể dùng làm tham chiếu:
| Bộ phận | Việc nên làm | Nguồn |
|---|---|---|
| Màng, lõi lọc, than hoạt tính | Tháo ra khi khử trùng hệ thống, thay mới sau khi khử trùng xong | Sở Y tế Florida |
| Máy RO | Lõi lọc và màng nên thay nếu đã tiếp xúc nước nhiễm bẩn; màng RO đặc biệt dễ hỏng khi gặp nồng độ clo cao | Tài liệu của bang Wisconsin |
| Bộ phận điện (bơm, bộ điều khiển) | Kiểm tra trước khi cấp điện | EPA, như trên |
Nếu hệ thống nhà bạn từng ngập, hãy ngừng dùng, liên hệ nhà cung cấp, và chỉ dùng lại sau khi hệ thống được kiểm tra, khử trùng, thay lõi và nước đầu ra được xét nghiệm. Xem thêm khi nào nên thay bộ lọc, bộ lọc POU là gì, bộ lọc tổng đầu nguồn và hệ thống xử lý nước được chứng nhận như thế nào.
Sau khi xử lý: khi nào cần xét nghiệm nước
Khử trùng bằng hóa chất tại nhà không cho bạn kết quả đo. Bài tổng quan năm 2026 của tạp chí American Family Physician khuyến nghị coi nước giếng sau lũ là có nhiễm vi sinh, khử trùng và xét nghiệm lại trước khi dùng, đồng thời xét nghiệm thường xuyên hơn sau lũ. Ở Việt Nam, hãy chọn phòng thử nghiệm được công nhận theo ISO/IEC 17025, theo yêu cầu của Thông tư 52/2024/TT-BYT.
Chỉ tiêu nên đo sau lũ là đề xuất của tác giả, dựa trên nguồn gây ô nhiễm mà Cục Phòng bệnh nêu (cống rãnh, bùn đất, xác động vật): Coliform, E. coli, độ đục, pH, clo dư, amoni, nitrit và nitrat. Xem thêm nước của tôi an toàn như thế nào.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch
Trong lúc nghi ngờ nguồn nước, như khi có lũ, bài tổng quan trên của American Family Physician cho rằng an toàn nhất là dùng nước đun sôi để uống và pha sữa, và bộ lọc chỉ có tác dụng khi lõi được thay đúng hướng dẫn. Với trẻ sơ sinh, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa. Ở khu vực bị chia cắt, Cục An toàn thực phẩm khuyến khích dùng thực phẩm chế biến sẵn và nước uống đóng chai.
Câu hỏi thường gặp về xử lý nước sinh hoạt sau mưa lũ
Giếng không bị ngập, nước trong, có cần khử trùng không? Có. Chuyên gia y tế khuyến cáo vẫn khử khuẩn trước khi dùng, vì nước trong chưa phải nước đã sạch vi sinh.
Có thể khử trùng và đánh phèn cùng lúc không? Không. Phèn làm mất tác dụng khử trùng của clo. Làm trong trước, lắng, rồi mới khử trùng.
Nước đã khử trùng bằng Cloramin B uống luôn được không? Không. Theo Cục Phòng bệnh, nước đã khử trùng dùng được cho sinh hoạt nhưng vẫn phải đun sôi mới uống trực tiếp.
Có máy lọc thì bỏ qua bước khử trùng được không? Không. Cục Phòng bệnh coi thiết bị lọc là biện pháp bổ sung, và nước đưa vào máy phải là nước đã làm trong.
Không có hóa chất khử trùng thì làm gì? Chỉ ăn uống nước đã đun sôi kỹ và không ăn rau sống rửa bằng nước chưa khử trùng.
Máy lọc nhà tôi bị ngập thì có dùng lại ngay được không? Không nên. Hãy kiểm tra phần điện, khử trùng, thay lõi lọc theo hướng dẫn của nhà sản xuất rồi xét nghiệm nước đầu ra.
Kết luận
Sau lũ, điều khó nhất không phải là biết cách, mà là làm đủ các bước khi nhà cửa đang bừa bộn. Thau rửa, làm trong, khử trùng, đun sôi: bốn việc này không thay thế được nhau, và máy lọc đắt tiền cũng không thay được bước nào trong đó. Nếu nhà bạn từng ngập, hãy xử lý nguồn nước trước, kiểm tra thiết bị lọc sau, và xét nghiệm để biết chắc.
Nếu cần hỗ trợ kiểm tra hệ thống lọc sau ngập hoặc tư vấn lấy mẫu, đội kỹ thuật của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ: Hotline: 0942.868.979
Nguồn tham khảo
- Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, Hướng dẫn cách xử lý nước sinh hoạt trong mùa mưa, bão, 22/01/2026
- Báo Nhân Dân, Đề phòng ngộ độc thực phẩm sau mưa lũ tại 16 tỉnh, thành phố, 20/09/2026
- VOV, Chuyên gia hướng dẫn khử khuẩn môi trường sau bão lũ
- Báo Dân trí, Những dịch bệnh có thể xảy ra sau lũ, người dân không được chủ quan, 22/09/2024
- Cổng thông tin Hà Tĩnh, Hướng dẫn xử lý môi trường nước sau bão lụt
- EPA, What to Do With Your Private Well After a Flood
- Sở Y tế Florida (Flagler), Well flooded, 2022
- Đại học Florida (IFAS), tài liệu về hệ thống nước giếng gia đình
- Tài liệu hướng dẫn của bang Wisconsin về giếng ngập nước
- American Family Physician, Integrating Drinking Water Safety Into Routine Practice, 2026
- Bộ Y tế, Thông tư 52/2024/TT-BYT kèm QCVN 01-1:2024/BYT
Tác giả: Nguyễn Trường, kỹ sư xử lý nước sinh hoạt.
